Nauczyciel może doskonale rozpoznawać potrzeby uczniów, a mimo to nie dostosowywać do nich swojej pracy. Badanie opublikowane w listopadzie 2026 roku zwraca uwagę na lukę między świadomością potrzeby indywidualizacji a jej realizacją.
Najważniejsze wnioski
- Rozpoznanie potrzeb ucznia nie oznacza automatycznie dostosowania nauczania.
- Indywidualizacja wymaga nie tylko kompetencji nauczyciela, ale również odpowiednich warunków organizacyjnych.
- Technologia i sztuczna inteligencja mogą wspierać różnicowanie nauczania, lecz nie zastępują decyzji pedagogicznych.
- W planie daltońskim samodzielność ucznia powinna iść w parze z elastycznym wsparciem nauczyciela.
Co pokazują najnowsze badania?
Khadija Hilali i Meriyem Chergui przeprowadziły badanie z udziałem 90 specjalistów edukacyjnych, w tym nauczycieli, trenerów i projektantów dydaktycznych.
Wyniki opublikowane 11 listopada 2026 roku w czasopiśmie Discover Education pokazują interesującą rozbieżność.
82,2% badanych dostrzegało sytuacje wymagające dostosowania nauczania, ale tylko 55,6% deklarowało wdrażanie takich rozwiązań.
To nie oznacza, że pozostali nauczyciele nie chcieli pomagać uczniom. Wyniki sugerują raczej, że samo rozpoznanie potrzeby nie wystarcza do zmiany praktyki.
Dlaczego indywidualizacja jest tak trudna?
Nauczyciel może wiedzieć, że jedno dziecko potrzebuje więcej czasu, drugie dodatkowego wyjaśnienia, a trzecie większego wyzwania.
Jednak organizacja lekcji, liczebność grupy, dostępność materiałów i presja realizacji programu mogą ograniczać możliwość odpowiedzi na te potrzeby.
Dlatego warto postawić pytanie: czy oczekujemy od nauczycieli indywidualizacji, jednocześnie organizując ich pracę w sposób, który ją utrudnia?
Co na to plan daltoński?
Pedagogika planu daltońskiego proponuje organizację uczenia się, w której dziecko stopniowo przejmuje odpowiedzialność za własną pracę.
Planowanie zadań, możliwość wyboru kolejności działań, współpraca i refleksja mogą pomagać nauczycielowi różnicować wsparcie.
Nie oznacza to jednak, że każde dziecko powinno pracować całkowicie samodzielnie.
Jedno potrzebuje wskazówki, drugie rozmowy z kolegą, a trzecie przestrzeni do samodzielnego poszukiwania rozwiązania.
Indywidualizacja nie polega na przygotowaniu trzydziestu różnych lekcji. Polega również na takim organizowaniu środowiska, aby uczniowie mogli korzystać z różnych dróg dochodzenia do celu.
Czy sztuczna inteligencja rozwiąże ten problem?
Autorzy badania wskazują potencjał AI we wspieraniu personalizacji. Technologia może pomagać przygotowywać materiały o różnym poziomie trudności czy proponować alternatywne sposoby wyjaśniania zagadnień.
Nie oznacza to jednak, że automatycznie poprawi jakość nauczania.
Nauczyciel nadal musi rozumieć potrzeby dziecka i oceniać, czy proponowane rozwiązanie rzeczywiście wspiera jego rozwój.
Czego badanie nie dowodzi?
Badanie oparto na odpowiedziach 90 osób z niereprezentatywnej próby. Dane dotyczą deklaracji uczestników, a nie bezpośredniej obserwacji lekcji.
Nie można więc przyjąć, że przedstawione odsetki opisują wszystkich nauczycieli. Badanie nie sprawdzało również skuteczności planu daltońskiego.
Wniosek dla nauczycieli i dyrektorów
Zamiast pytać wyłącznie, czy nauczyciel zna potrzeby swoich uczniów, warto zapytać, czy ma warunki, aby na te potrzeby odpowiedzieć.
To ważne zadanie również dla dyrektora. Zmiana pedagogiczna wymaga bowiem nie tylko nowych kompetencji, lecz także odpowiedniej organizacji pracy.
Właśnie dlatego w Akademii Daltońskiej patrzymy na zmianę szerzej: jako proces dotyczący nauczyciela, zespołu i całej placówki.
FAQ — najczęstsze pytania
Czym różni się indywidualizacja od personalizacji nauczania?
Indywidualizacja polega na dostosowywaniu sposobu pracy do potrzeb i możliwości ucznia. Personalizacja dodatkowo podkreśla jego aktywny udział w wyborze celów, metod i sposobów uczenia się. Granice między tymi pojęciami zależą od przyjętej definicji.
Czy plan daltoński wspiera indywidualizację?
Jego rozwiązania organizacyjne mogą tworzyć warunki do różnicowania tempa, sposobów pracy i wsparcia. Nie oznacza to jednak, że każde wdrożenie planu daltońskiego automatycznie zapewnia skuteczną indywidualizację.
Czy indywidualizacja wymaga osobnego zadania dla każdego dziecka?
Nie. Można różnicować poziom pomocy, czas pracy, dostępne materiały i sposoby osiągania wspólnego celu.
Jak dyrektor może wspierać indywidualizację?
Przez tworzenie warunków do współpracy nauczycieli, wspólnego planowania, obserwacji potrzeb uczniów i refleksji nad skutecznością stosowanych rozwiązań.
Źródło naukowe: Hilali, K., Chergui, M. (2026), Discover Education, publikacja z 11 listopada 2026 r.
Chcesz przenieść to do swojej pracy?
Pracujesz z grupą lub klasą? Zacznij od bezpłatnej Praktyki Daltońskiej, czyli 134 rozmów z nauczycielami, które przeszukasz po swoim problemie. Gotowe materiały do zajęć znajdziesz w naszych kursach online.
Prowadzisz przedszkole lub szkołę? Zobacz Akademię Daltońską dla Dyrektorów albo umów bezpłatną 15-minutową rozmowę o certyfikacji placówki.





